रचना
व कार्यपध्दती
माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षणाचे प्रशासन
इ. 5 वी ते 10 वी अगर इ. 8 वी ते 10 वी या वर्गांच्या शाळांना माध्यमिक शाळा,
इ. 11 वी / इ. 12 वी च्या वर्गाला उच्च माध्यमिक अगर कनिष्ठ महाविद्यालये असे
म्हणतात.
माध्यमिक शिक्षणासाठी प्रत्येक जिल्ह्याला वर्ग 1 कचे शिक्षणाधिकारी ( माध्य.
) हे पद शासनाने नव्याने निर्माण केले. तसेच बृहंमुंबईचे तीन भाग करुन प्रत्येक
विभागाला एक शिक्षण निरीक्षकाचे पद मंजूर केल्ो आहे. त्यांच्याकडे माध्यमिक शाळांची
तपासणी व त्यांना अनुदान देणे ही कामे देण्यांत आली आहेत.
उच्च माध्यमिक विभागासाठी विभागीय शिक्षण उपसंचालक यांच्या कार्यालयांत वर्ग 1
चे साहाय्यक संचालक हे पद निर्माण करण्यांत आले आहे.
विभाग - शिष्यवृत्ती योजना व शैक्षणिक सवलती
शैक्षणिक सवलती व शिष्यवृत्ती प्रकार
|
पात्रतेचे निकष
|
ग्रामीण
भागातील हुशार व होतकरु विद्यार्थ्यांना राज्य
शासनाची खुली गुणवत्ता शिष्यवृत्ती
(प्रकार
- Nat.Rur.E.) |
या शिष्यवृत्ती अंतर्गत प्राथमिक स्तरापासुन महाविद्यालयीन स्तरापर्यंत शिष्यवृत्त्या
प्रदान केल्या जातात. शासन निर्णय क्र. एससीएच/1095(8485)माशि
8 दिनांक 2/8/1995 नुसार राज्यातील प्रत्येक
जिल्ह्यासाठी
प्राथमिक, माध्यमिक व उच्च माध्यमिक या प्रत्येक
शैक्षणिक स्तरावर 10 संच मंजूर करण्यांत आले
असुन त्याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
1 ) इ. 5 वी ते 7 वी रु. 50/- दरमहा
2 ) इ. 8 वी ते 10 वी रु. 75/- दरमहा.
3 ) इ. 11 वी ते 12 वी रु. 100/- दरमहा.
सदर शिष्यवृत्ती म. रा. परिक्षा परिषदे मार्फत पुर्व माध्यमिक स्तरावर 4 थी मध्ये
घेण्यांत येणाऱ्या स्पर्धा परीक्षेत गुणवत्तेत येणाऱ्या इ. 5 ते 7 वी पर्यंत, माध्य.
स्तरावर इ. 8 ते 10 वी पर्यंत, उच्च माध्य. स्तरावर इ. 8 वी ते 12 वी सदर शिष्यवृत्तीचा
लाभ दिला जातो. सदर शिष्यवृत्ती शैक्षणिक वर्षात 10 महिन्यासाठी दिली जाते. |
| पूर्व
माध्यमिक माध्यमिक शिष्यवृत्ती ( प्रकार J व
K ) |
गुणवान विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी पुर्व माध्यमिक / माध्यमिक शाळांतील
विद्यार्थ्यासाठी खुल्या गुणवत्ता शिष्यवृत्ती
देण्याची योजना कार्यान्वित आहे. पुर्वमाध्यमिक
शाळा शिष्यवृत्ती परिक्षा ( इ. 4 थी ) व माध्यमिक
शाळा शिष्यवृत्ती परिक्षा ( इ. 7 वी ) म. रा.
परिक्षा परिषदेमार्फत घेण्यांत येणाऱ्या स्पर्धा
परीक्षेत गुणवत्तेत येणाऱ्या पुर्व माध्यमिक
स्तरावर इ. 5 ते 7 पर्यंत माध्य. स्तरावर 8 ते
10 पर्यंत ही शिष्यवृत्ती देण्यांत येते. ही
शिष्यवृत्ती विद्यार्थ्यांच्या समाधानकारक प्रगती
व चांगल्या वर्तणूकीच्या आधारे पुढे चालू राहते.
शिष्यवृत्ती शैक्षणिक वर्षात 10 महिन्यासाठी
दिली जाते. त्याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
1 ) इ. 5 वी ते 7 वी रु. 25/- दरमहा
2 ) इ. 8 वी ते 10 वी रु. 40/- दरमहा. |
ग्रामीण
भागातील प्रज्ञावान विद्यार्थ्यांना राष्ट्रीय
शिष्यृत्ती
( प्रकार - A,B,C,D ) |
सदर शिष्य्वृत्ती योजनेंतर्गत इ. 7 वी अखेर घेण्यांत येणाऱ्या माध्यमिक शिष्यवृत्तीच्या
स्पर्धात्मक परिक्षेच्या आधारे इ. 8 वी पासून
सदर शिष्यवृत्ती दिली जाते. विद्यार्थ्यांच्या
समाधानकारक प्रगतीच्या आधारे इ. 12 वी पर्यंत
सदर शिष्यवृत्ती पुढे चालू राहते. त्यात खालील
प्रमाणे प्रकार मंजूर केले जातात.
अ (A ) प्रत्येक सामुहिक विकास गटास सर्वसाधारण
अ (B ) प्रत्येक विकास गटातील अनुसूचित जातीतील मुलास
अ (C ) प्रत्येक सामुहिक विकास गटातील भूमीहीन शेतमजुराच्या मुलांस
अ (D ) जनजाती विकास गटातील अनुसूचित जमातीच्या मुलांस सदर शिष्यवृत्ती शैक्षणिक
वर्षात 10 महिन्यासाठी दिली जाते. त्याचे दर खालील प्रमाणे
आहेत.
1 ) इ. 8 वी ते 10 वी रु. 30/- दरमहा
2 ) इ. 11 वी ते 12 वी रु. 60/- दरमहा. |
| आर्थिकदृष्ट्या
मागास विद्यार्थ्यांना शालांत परिक्षोत्तर गुणवत्ता
शिष्यवृत्त्ती |
आर्थिकदृष्ट्या मागासवर्गातील हुशार मुला-मुलींना ते माध्यमिक शालांत परिक्षा उत्तीर्ण
झाल्यानंतर पुढील शिक्षण घेता यावे या साठी शासन
शिक्षण व युवकक्रिडा मंत्रालय, मुंबई इबीसी/147829223/35/
दिनांक -28/8/1978 व शालेय शिक्षण विभाग शासन
निर्णय क्रमांक एससीएच/1095/(86/95)दि.15 आक्टो.1996
अन्वये सदर शिष्यवृत्ती साठी धुळे जिल्ह्यांस
शाखानिहाय ( विज्ञान - 52, कला - 11, व वाणिज्य
- 22 ) असे एकुण 85 विद्यार्थ्यांचा संच मंजूर
असून सदर शिष्यवृत्तीचे निकष खालील प्रमाणे.
1 ) माध्यमिक शालांत परिक्षेत पहिल्याच प्रयत्नांत व किमान 50 % गुण मिळवून उत्तीर्ण
होणाऱ्या विद्यार्थ्यांस शिष्यवृत्तीस पात्र समजले जाईल.
2 ) अशा विद्यार्थ्यांना पालकांचे वार्षिक उत्पन्न रु. 30,000. च्या मर्यांदेत असावे.
3 ) गुणवत्ता शिष्यवृत्तीचा कालावधी फक्त 2 वर्षासाठी ( अकरावी व बारावी ) असुन
फक्त 10 महिन्यांसाठी अनुज्ञेय आहे.
4 ) इ. 11 वी मध्ये 50 % गुण मिळवून पहिल्या प्रयत्नांत उत्तीण् होणाऱ्या अशा शिष्यवृत्ती
विद्यार्थ्यांना ही शिष्यवृत्ती इ. 12 वी मध्ये पुढे
चालू राहील. सदर शिष्यवृत्ती शैक्षणिक वर्षात 10 महिन्यासाठी दिली जाते. .
त्याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
1 ) इ. 11 वी ते 12 वी मुले रु. 80/- दरमहा.
2 ) इ. 11 वी ते 12 वी मुली रु. 100/- दरमहा. |
| आदिवासी
विद्यार्थ्यांना विद्यावेतन |
महाराष्ट्र शासन समाज कल्याण सांस्कृतिक कार्य खेळ व पर्यंटन विभाग, मंत्रालय, मुंबई
- 32 यांचेकडील ठराव क्र. टी.एस.पी.1377 इडी
22607/ 1208 ( UO )दिनांक 11/8/1977 अन्वये इ.
5 वी ते 10 वी पर्यंतच्या अनुसूचित जमातीच्या
विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी प्रोत्साहित करण्यासाठी
सदर योजना राबविण्यांत येते. सदर योजनेसाठी पात्रतेचे
निकष खालील प्रमाणे.
1 ) विद्यार्थी हा मागील इयत्तेत संपूर्ण विषयांत पास झालेला असावा.
2 ) त्याची उपस्थिती 75% किंवा त्यापेक्षा जास्त असावी.
3 ) त्याची वर्तणूक चांगली व प्रगती समाधानकारक असावी.
4 ) सदर योजनेचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
इ. 5 वी ते 7 वी दरमहा रु. 40/-
इ. 8 वी ते 10 वी दरमहा. रु. 50/-
सदर सवलत शैक्षणिक वर्षात 10 महिन्यासाठी दिली जाते. |
| प्राथमिक
शिक्षक पाल्यांना मोफत शिक्षण |
महाराष्ट्र शासन निर्णय शिक्षण व समाज कल्याण विभाग क्र. पीआरएई7067/एफ दिनांक 18
जून 1968 अन्वये प्राथमिक शिक्षक पाल्यांना मोफत
शिक्षणाची योजना सुरु केली आहे. त्यात विहीत
केलेल्या नियमानुसार 1968/69 या शैक्षणिक वर्षापासून
राज्यातील पुर्णवेळ कार्यरत असलेल्या शिक्षक
पाल्यांना अनुदानित शिक्षण संस्थांमध्ये पुर्णवेळ
मान्यता प्राप्त अभ्यासक्रमासाठी निशुल्क शिक्षणाची
सवलत उपलब्ध आहे.
तसेच शासन निर्णय क्रमांक एफईडी/1096/2186/96/(270-98) माशि-8/मुंबई 32 दिनांक 3/2/1999
अन्वये विनाअनुदानित शिक्षण संस्थेतील मान्यताप्राप्त अभ्यासक्रमासाठी ही सवलत लागू
करण्यांत आली आहे. विनाअनुदानित शिक्षण संस्थेतील वैद्यकीय,अभियांत्रिकी व इतर व्यावसायिक
अभ्यासक्रमासाठी फक्त फ्री-सीट वर प्रवेश घेतलेल्या पाल्यांना आणि विना अनुदानित
संस्थामधील इतर मान्यताप्राप्त सर्वसाधाारण अभ्यासक्रमासाठी ज्याकरीता प्रमाणित
दराने फी आकारली जाते. अशा अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेतलेले पाल्य यांना ही सवलत
सन 1998-99 पासून लागू करण्यांत आली आहे.
सदर सवलत ही शिक्षकांच्या फक्त दोन कोणत्याही पाल्यांना अनुज्ञेय आहे. |
| स्वातंत्र्य
सैनिकांचे पाल्यांना शैक्षणिक सवलत |
शासन निर्णय शिक्षण व समाजकल्याण विभाग क्रमांक एमआयएस/ 1465 ह दि. 23/11/1965 अन्वये
स्वातंत्र्य सैनिक यांची पत्नी, मुले, ( दत्तक
व सावत्र धरुन ) व नातवंडे ( हयात नसलेल्या मुलांची
मुले ) यांना शैक्षणिक सवलती दिल्या जातात.
त्यांचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
इ.5 ते 7 शिष्यवृत्ती दर द.म.रु. 10/- पुस्तक अनुदान वार्षिक रु.20/-
इ.8 ते 11 शिष्यवृत्ती दर द.म.रु. 10/- पुस्तक अनुदान वार्षिक रु.40/-
इ.12 वी शिष्यवृत्ती दर द.म.रु. 40/- पुस्तक अनुदान वार्षिक रु. 50/-
पदवी पदव्युत्तर अभ्यासक्रम शिष्यृत्ती दर द.म.रु.50/- पुस्तक अनुदान वार्षिक रु.
100/-
वैद्य.अभियांत्रिंकी अभ्यासक्रम शिष्यवृत्ती दर द.म. रु.60/- पुस्तक अनुदान वार्षिक
रु. 200/- |
| माध्यमिक
पुस्तक पेढी योजना |
माध्यमिक शाळांतील इ. 5 वी ते 10 वी पर्यंतच्या अनु. जाती, अनु. जमाती, विमुक्त
व भटक्या जमाती, आर्थिक दृष्ट्या दुर्बल घटकातील
विद्यार्थ्यांना पाठ्यपुस्तक संच उपलब्ध करुन
देण्यांत येत आहे. |
|
|
विभाग
- शिष्यवृत्ती योजना व शैक्षणिक सवलती
शैक्षणिक
सवलती व शिष्यवृत्ती प्रकार
|
पात्रतेचे
निकष
|
| इयत्ता
10 वी पर्यंत शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना
मोफत शिक्षण ( Non Plan ) |
ही योजना अनुदानित शाळेतील मुलांसाठी राबविली जाते. शासन निर्णय क्र. एफ.ई. डी.
1096/ प्र.क्र.1978/96 सशि-5 मंत्रालय, विस्तार
भवन मुंबई 32 दि. 13/06/1996 नुसार राज्यातील
माध्यमिक परंतू अनुदानित शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी
राबविली जाते. त्याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
विद्यार्थी अनुत्तीर्ण झाल्यास शुल्क भरावे लागते.
1
) इ. 5 वी रु. 3/-
2 ) इ. 6 वी रु. 4/-
3 ) इ. 7 वी रु. 5/-
4 ) इ. 8 वी रु. 6/-
5 ) इ. 9 वी रु. 7/-
6 ) इ. 10 वी रु. 8/- |
वार्षिक दर ( एका सत्रासाठी )
प्रवेश फी वेगळी |
सदर शिष्यवृत्ती प्रत्येक विद्यार्थ्यांसाठी
शैक्षणिक वर्षांत 10 महिन्यांची मंजूर केली
जाते. व त्यासाठी विद्यार्थ्यांची 75 % हजेरी
व चांगली वर्तणूक यावर भर दिला
जातो. |
इ.
10 वी पर्यंत शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना
मोफत शिक्षण
( Plan ) योजना |
ही योजना विना अनुदानित शाळेतील मुलांसाठी राबविली जाते. शासन निर्णय क्र. क्र.
एफ.ई. डी. 1096/ प्र.क्र.1978/96 सशि-5 मंत्रालय,
विस्तार भवन मुंबई 32 दि. 13/06/1996 नुसार राबविली
जाते. त्याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
1 ) इ. 5 वी रु. 42/-
2 ) इ. 6 वी रु. 42/-
3 ) इ. 7 वी रु. 42/-
4 ) इ. 8 वी रु. 92/-
5 ) इ. 9 वी रु. 92/-
6 ) इ. 10 वी रु. 92/- |
वार्षिक दर ( दोन्ही सत्रासाठी )
|
सदर शिष्यवृत्ती प्रत्येक विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक वर्षांत 10 महिन्यांची मंजूर
केली जाते. व त्यासाठी विद्यार्थ्यांची 75 % हजेरी व चांगली वर्तणूक असणे आवश्यक
असते. अनुत्तीर्ण विद्यार्थ्यांची फी घेऊन त्याच व्ार्गात प्रवेश दिला जातो. |
| इ.
12 वी पर्यंत मुलांना मोफत शिक्षण |
ही योजना अनुदानित व विनाअनुदानित महाविद्यालयांतील विद्यार्थिनींसाठी लागू आहे.
शासन निर्णय क्र. एफ.ई.डी.1084/(2568) साशि-5
मंत्रालय, विस्तार भवन, मुंबई - 32 दि. 6 फेब्रु.
1987 सदर योजना राबविण्यासाठी 15 वर्षे रहिवासी
असलेल्या पालकांच्या मुलींना देण्यात येते.
75 % शाळेत हजेरी असावी. अनुत्तीर्ण विद्यार्थींनीना
फी भरावी लागते. त्याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
|
वार्षिक दर |
|
अनुदानित |
विना-अनुदानित |
1
) इ. 11 वी |
रु. 54/- |
रु. 272/- |
2
) इ. 12 वी |
रु. 54/- |
रु. 272/- |
शैक्षणिक वर्षात विद्यार्थिनीला 10 महिन्यांची फी मंजूर केली जाते. |
माध्यमिक
, उच्च माध्यमिक शाळा तसेच अध्यापक विद्यालयांतील
शिक्षक शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या पाल्यांना
मोफत शिक्षण
1 ) उच्च शिक्षण - अ
2 ) शालेय शिक्षण - ब |
1 ) उच्च शिक्षण - अ
ही योजना अनुदानित व विनाअनुदानित महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी लागू आहे.
शासन निर्णय क्र. एफ.ई.डी. 1097/1569/(373/97) सशि- 5 दिनांक 21/4/1998 दिनांक
6/5/1998
सदर योजना अनुदानित व विना अनुदानित उच्च महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी
राबविली जाते. त्यात व्यवसायिक शिक्षणाचा समावेश असल्याने विद्यार्थ्याची वर्षात
75% हजेरी व चांगली वर्तणूक असलेल्या विद्याथ्र्यांना पूर्ण फी भरावी लागते. त्याचे
दर खालील प्रमाणे आहेत.
| ( उच्च शिक्षण ) |
( वार्षिक फी चे दर ) |
| अभ्यासक्रम |
अनु. दर |
विनाअनु. दर |
| 1
) कला, विज्ञान, वाणिज्य |
------- |
400/- |
| 2
) बी. एड. |
4000/- |
8000/- |
| 3
) अभियांत्रिकी |
4000/- |
4000/- |
| 4
) वास्तूशास्त्र |
4000/- |
4000/- |
| 5
) बी. फॉर्म ( पदवी ) |
3000/- |
3000/- |
| 6
) पॉलिटेक्निक |
2500/- |
4500/- |
| 7
) आर्किटेक पदविका |
1450/- |
1450/- |
| 8)
डी. फार्म् |
1450/- |
1450/- |
| 9)
औद्यो. संस्थेतील अभ्यासक्रम |
180/- |
1500/- |
वाषिक फी चे दर
मा.शि. पाल्य ( उच्च्य शिक्षण )
| अभ्यासक्रम |
अनु.
दर |
विनाअनु.
दर |
| 1
) शासकिय वैद्यकीय |
6000/- |
|
| 2
) शासकिय दंत |
4000/- |
|
| 3
) शासृ आयुर्वेद |
3000/- |
|
| 4
) खाजगी वैद्यकीय |
20000/- |
|
| 5
) खाजगी दंत |
15000/- |
|
| 6
) खाजगी आयुर्वेद |
3000/- |
|
| 7
) खाजगी होमिओफॅथिक |
3000/- |
|
| 8)
निधी अनुदान |
100/- |
891/- |
| 9)
तंत्र |
4500/- |
|
2 ) शालेय शिक्षण - ब
इ 11 वी 12 वी च्या विर्द्याथ्यांसाठी ही
सवलत देय आहे. त्यांचे फी चे दर खालील
प्रमाणे आहेत.
1
) कला
|
रु. 200/- |
| 2) विज्ञान |
रु. 300/- |
| 3 ) वाणिज्य |
रु. 200/- |
सदर फी फक्त शैक्षणिक वर्षात 10 महिन्यांची
मंजूर केली जाते. |
ज्यांचे
किंवा ज्यांच्या पालकांचे वार्षिक उत्पन्न रु.
15,000/- चे आंत आहे अशांना फी माफी
1 ) अ उच्च शिक्षण |
अ) उच्च शिक्षण
शासन परिपत्रक ( जी.आर.) क्र. एन.जी.सी./1995/28.12.96/अनुसुत्र मा.वि.-1/शिक्षण
संचालनालय, म.रा. पुणे -1 ( उच्च शिक्षण ) दिनांक 29/6/1996 नुसार ही योजना
राबविली जाते.
सदर योजनेचे निकष - विद्यार्थ्यांची 75 % शाळेत उपस्थिती, त्यांच्या पालकांचे
वार्षिक उत्पन्न रु. 15,000/- चे आंत असल्याबाबत म. तहसिलदार यांचा दाखला, विद्यार्थ्यांची
चांगली वर्तणूक यावर ही योजना अवलंबून आहे. त्यासाठी शासनाने शालेय व उच्च शिक्षणाचे
दर खालील प्रमाणे लागू केले आहेत.
| उच्च
शिक्षण ( वार्षिक फीचे दर ) |
(10 महिन्यासाठी ) |
| प्रयोगशाळा
फी |
125/- |
| ग्रंथालय
फी |
10/- |
| जिमखाना
फी |
20/- |
| इतर
फी |
15/- |
| एकुण |
170/- |
|
ज्यांचे
किंवा ज्यांच्या पालकांचे वार्षिक उत्पन्न रु.
15,000/- चे आंत आहे अशांना फी माफी
2 ) ब शालेय शिक्षण |
ब) शालेय शिक्षण
(
10 महिन्याचे फीचे दर )
( 11 वी /12 वी मुले
) |
अनु.
दर
|
विनाअनु.
दर
|
| 11
वी |
118/-
|
240/-
|
| 12
वी |
124/-
|
272/-6
|
|
| आजी
माजी सैनिकांच्या पाल्यांना शैक्षणिक सवलती |
शासन निर्णय क्र. एन.डी.एफ.1094/1668/94/ साशी- मंत्रालय, विस्तार भवन मुंबई - 32
दिनांक 139/1994
सदर शासन निर्णयानुसार विद्यार्थ्यांना पुस्तक अनुदान, गणवेश अनुदान, शिष्यवृत्ती
व विद्यावेतन दिले जाते. याचे दर खालील प्रमाणे आहेत.
| (सुधारीत
दर ) |
( वार्षिक दर )
|
| इ.
1 ली ते 4 थी |
60/-
|
| इ.
5 वी ते 7 वी |
60/-
|
| इ.
8 वी ते 10 वी |
80/-
|
| इ.
11 वी 12 वी |
100/-
|
प्रमाणपत्र ( दरमहा )
पदविका ( दरमहा )
सदर कामी जिल्हा सैनिक अधिकारी यांचे प्रमाणपत्र व विद्यार्थ्यांचे प्रगती अहवाल
व 75% उपस्थिती तपासून फी मंजूर केली जाते. |
|
|
|
